Hoe bereiden we bosbouwers en bosbouwprofessionals voor op de toekomst?
Blogpost door Florian Schnabel & Andreea Spînu
Een van de mooiste aspecten van het doceren van bosbouwkunde aan de Universiteit van Freiburg is dat het klaslokaal zich op slechts een steenworp afstand bevindt van twee totaal verschillende boslandschappen. In het westen ligt het Rijndal, een van de warmste regio's van Duitsland en een hotspot van klimaatverandering. Hier vormen droogte, verstoringen in het bos en invasieve soorten een steeds grotere bedreiging voor het voortbestaan van bossen en hun biodiversiteit. Houtproductie is voor de meeste eigenaren een secundaire zorg geworden. In het oosten liggen de bergen van het Zwarte Woud, waar de uitdaging om bossen aan te passen aan de mondiale veranderingen er heel anders uitziet: hoe kunnen we bossen beheren om een grotere diversiteit aan boomsoorten en -structuren te creëren, ze beter voor te bereiden op de mondiale veranderingen en tegelijkertijd hoogwaardig hout te blijven produceren?
We nemen studenten graag mee naar deze landschappen, omdat ze een fundamentele waarheid onthullen: toekomstige bosbeheerders zullen zelden een probleem tegenkomen met één voor de hand liggende oplossing. En deze uitdagingen reiken veel verder dan Freiburg. In heel Europa worden bossen geconfronteerd met toenemende druk en verstoringen, terwijl de maatschappij van ze verwacht dat ze hout leveren, de biodiversiteit behouden en vele andere ecosysteemdiensten verlenen.
Dit is tevens de uitdaging achter Integratief Bosbeheer (IFM), een aanpak die biodiversiteitsbehoud en aanpassing aan mondiale veranderingen integreert in bosbeheer om op duurzame wijze hout en diverse andere ecosysteemdiensten te leveren. Maar als we van de volgende generatie Europese bosbouwers en bosbouwprofessionals verwachten dat ze deze eisen in evenwicht brengen, leren we ze dan wel de vaardigheden die daarvoor nodig zijn?
In onze recent gepubliceerde studie “Van concept tot curriculum en competenties: resultaten van een enquête over het onderwijs in integraal bosbeheer aan instellingen voor hoger onderwijs in heel Europa” In een onderzoek dat is gepubliceerd in Current Forestry Reports en is uitgevoerd binnen het door HorizonEurope gefinancierde TRANSFORMIT-project, hebben we deze vraag onderzocht. Op basis van een enquête onder 39 bosbouwdocenten van 36 instellingen voor hoger onderwijs in 31 Europese landen, hebben we onderzocht hoe geïntegreerd bosbeheer (IFM) wordt onderwezen en welke vaardigheden docenten essentieel vinden.
Wat leren we, en wat ontbreekt er?
Het goede nieuws is dat veel basisprincipes al aanwezig zijn. Docenten gaven prioriteit aan natuurlijke regeneratie, boomsoorten die aangepast zijn aan de locatie, selectieve houtkap, diverse bosstructuren en het behoud van habitatbomen en dood hout. Ze vonden deze principes ook relatief goed vertegenwoordigd in hun lesprogramma's.
Onze bevindingen brachten echter een belangrijke uitdaging aan het licht: IFM wordt vaak in fragmenten onderwezen in plaats van als een samenhangende aanpak. Ongeveer twee derde van de respondenten gaf aan dat IFM-gerelateerde inhoud verspreid is over bestaande cursussen in plaats van dat het in aparte modules wordt aangeboden. Aparte modules zouden deze elementen kunnen samenbrengen en studenten helpen inzien hoe IFM-principes en -competenties met elkaar verbonden zijn.
Dit is belangrijk omdat bosbeheer in onzekere omstandigheden meer vereist dan alleen technische expertise. Docenten benadrukten het belang van veerkracht en systeemdenken, het vermogen om kennis uit verschillende disciplines te integreren, communicatie met de maatschappij en innovatief probleemoplossend vermogen. Uit ons onderzoek bleek dat samenwerking bij het oplossen van complexe problemen een specifiek verbeterpunt is.


Uitdagingen uit de praktijk in de klas brengen
Hoe kunnen we de toekomstige bosbouwers en bosbouwprofessionals van Europa beter voorbereiden? Een veelbelovende aanpak is om studenten te confronteren met echte beheersdilemma's. In plaats van alleen adaptatiestrategieën in een college uit te leggen, kunnen we hen vragen beheersopties te ontwikkelen voor een afbrokkelend bos in het Rijndal of een bosbouwbedrijf in het Zwarte Woud dat hoogwaardig hout produceert. Studenten moeten tegenstrijdige doelstellingen afwegen, mogelijke oplossingen bespreken en hun beslissingen verdedigen. Dit is de aanpak die wij hanteren in onze Masteropleiding Bosaanpassing en Natuurbeheer, onderdeel van het Future Forests-profiel in de MSc Forest Sciences, ondersteund door TRANSFORMIT en onze Excellentiecluster voor toekomstige bossen.
Dergelijk praktijkgericht, probleemgestuurd leren, waarbij kritisch en systeemdenken centraal staat, kan studenten helpen verbanden te leggen tussen verschillende disciplines en te leren omgaan met onzekerheid. Even belangrijk is dat onze bevindingen mogelijkheden voor samenwerking tussen Europese universiteiten aantonen. Bijna de helft van de ondervraagde docenten gaf aan geïnteresseerd te zijn in het delen van lesmateriaal en ervaringen.
Er bestaat geen pasklaar recept voor het beheer van de Europese bossen in een wereld van mondiale veranderingen. Maar door praktijkvoorbeelden in de klas te brengen en te leren van ervaringen in heel Europa, kunnen we toekomstige bosbouwers en bosbouwprofessionals beter voorbereiden op het nemen van weloverwogen beslissingen in een onzekere wereld.