Voorbij hout: hoe experts de toekomst van niet-hout bosproducten zien.
door Gesche Schifferdecker, Jukka Tikkanen, Mikko Kurttila en Rainer Peltola
Wanneer je een Fins bos verkent met experts als Jukka Tikkanen, Mikko Kurttila en Rainer Peltola, besef je al snel dat de bosbouw veel meer te bieden heeft dan alleen hout. Tussen de bomen en onder het bladerdak schuilt een stille overvloed: takken van sparren, sap van berken, paddenstoelen, hars, bessen. En nu, meer dan ooit, krijgen deze niet-hout bosproducten (NWFP's) aandacht in de bosbouwplanning.

“De integratie van NWF-producten in de bosbouwplanning hangt echt af van het product. Als de gegevens over de houtvoorraad actueel zijn, komen de beste productieschattingen voort uit producten die van bomen worden verzameld – sparrenscheuten, hars, sap, berkenbladeren”, aldus Jukka Tikkanen, onderzoeksdirecteur aan de Universiteit van Oost-Finland. Digitale tools zoals de Finse Metsään.fi We willen landeigenaren de mogelijkheid bieden om deze mogelijkheden te onderzoeken in combinatie met houtgegevens: de integratie van NWTP's is technisch gezien als pilotproject uitgevoerd, maar is nog niet standaard ingevoerd.
Voor bessen en paddenstoelen benadrukt Jukka echter de noodzaak van veldwerk: "Algemene schattingen van bessen- en paddenstoelenopbrengsten geven een goede indicatie, maar voor commerciële berekeningen zijn veldonderzoeken nodig."
De afgelopen jaren heeft zijn team geëxperimenteerd met bosbouwplanning gericht op natuurproducten. Dit is een praktische aanpak die terreinbeoordeling combineert met overleg tussen de planner en de landeigenaar. "Het is bedoeld om landeigenaren te helpen natuurproducten als aanvullende bedrijfsactiviteit te ontdekken. Hout hoeft niet het enige te zijn", benadrukt Jukka.


Wat een bos te bieden heeft: bedrijfsplanning
Voor Mikko Kurttila van het Finse Instituut voor Natuurlijke Hulpbronnen (LUKE) is de eerste stap voor boseigenaren eenvoudig, maar wordt vaak over het hoofd gezien: "Eigenaren moeten nadenken over wat hun bospercelen kunnen opleveren. Sommigen hebben berken die geschikt zijn voor sapwinning. Anderen hebben jonge sparrenbossen die perfect zijn voor het verzamelen van scheuten in het voorjaar, of takken voor de kerstperiode. Oudere dennen of sparren kunnen hars leveren." Hij benadrukt ook de beperkingen die worden gesteld door de rechten van iedereen: "Over het algemeen moeten eigenaren zich richten op niet-houtige bosproducten die buiten de rechten van iedereen vallen. In Finland sluit dit normaal gesproken bessen en de meeste paddenstoelen uit."
Sommige boseigenaren hebben alternatieve mogelijkheden onderzocht, zoals het kweken van medicinale paddenstoelen. "Mensen zijn nieuwsgierig naar het kweken van pakuri, maar het infecteren van substraten is duur en je moet ongeveer tien jaar wachten – ik denk dat dat erg riskant is", zegt Mikko. Voor hem is een realistische bedrijfsplanning essentieel: "Eigenaren moeten een goede berekening maken – arbeidskosten, externe diensten, alternatieve kosten en verwachte inkomstenstromen met verschillende toekomstige prijzen en opbrengsten. De uitdaging is dat er eigenlijk geen adviseurs voor dit soort zaken bestaan. Er zijn wel diensten voor de houtsector, maar niet voor de sector van niet-houtige bosproducten."
De verborgen oogst van het bos
Terwijl Jukka en Mikko zich richten op planning en bedrijfsvoering, heeft Rainer Peltola (LUKE) meer dan tien jaar besteed aan het verbeteren van onze kennis van de NWFP-productie, met name bessen.
“Al meer dan tien jaar maken we bij de voorspellingen van de bessenopbrengst gebruik van een gedeeltelijk burgerwetenschappelijk concept. We hebben vooruitgang geboekt in het verzamelen van waarnemingen en de datakwaliteit is gestaag verbeterd”, legt Rainer uit. De grootste doorbraak kwam toen weergegevens in het voorspellingssysteem werden geïntegreerd: “De grootste stap voorwaarts is de combinatie van weergegevens met bessenwaarnemingen – het modelleren van de weersverschijnselen die de opbrengst beïnvloeden. We hebben nu modellen die het succes van de bestuiving en de rijping van bosbessen, veenbessen en kruipbessen voorspellen.”
Deze modellen leveren input aan Luke's bessenkaartenservicewaar gebruikers voorspellingen kunnen bekijken, zoals het succes van de bestuiving van bosbessen in 2025, op een raster van 5x5 km. "We hopen dat dit plukkers en bessenbedrijven helpt bij het plannen van hun werkzaamheden – door plukkers te begeleiden en de logistiek te plannen", vat Rainer samen.
Een toekomst met een meer diverse bosbouw
De inzichten van Jukka, Mikko en Rainer schetsen samen een duidelijk beeld: bossen bezitten een enorme en deels nog onbenutte waarde – maar alleen als we weten hoe we die waarde moeten interpreteren, meten en benutten. Zoals Jukka concludeert: "Een volledige integratie van hout en niet-hout bosproducten zou de bosbouw duurzamer maken – en onze landschappen verrijken."
En misschien is dat wel de verschuiving die gaande is: een bosbouweconomie die steeds meer geworteld raakt in alles wat het bos in stilte te bieden heeft – seizoen na seizoen, jaar na jaar.




